Οκτώβριος 14, 2020

Ίων Δραγούμης: εγκαινιάζεται η επετειακή έκθεση με σπάνιο αρχειακό υλικό από την πολιτική και προσωπική ζωή του

Από τα σχολικά τετράδια μέχρι τις επικήδειες κορδέλες, η έκθεση «Ίων Δραγούμης: Στο μεταίχμιο Ανατολής και Δύσης» αποκαλύπτει όλες τις πτυχές του αμφιλεγόμενου διπλωμάτη, πολιτικού και λογοτέχνη.
Ο Δραγούμης την εποχή που υπηρετούσε στην Πρεσβεία της Κωνσταντινούπολης, περίπου το 1908

Η πτέρυγα Ιωάννη Μακρυγιάννη της Γενναδείου Βιβλιοθήκης γεμίζει με τις νότες έργων του Μπετόβεν, του Μέντελσον και του Σοπέν, για τα οποία ο Ίων Δραγούμης είχε γράψει στο παιδικό του ημερολόγιο ότι «από την μουσικήν μ’ αρέσουν αυτά». Η ηχητική επένδυση της έκθεσης «Ίων Δραγούμης: Στο μεταίχμιο Ανατολής και Δύσης» είναι ένα από τα στοιχεία που κυκλώνουν την προσωπική και δημόσια ζωή του διπλωμάτη, πολιτικού και λογοτέχνη που άφησε αμφιλεγόμενο στίγμα στην ελληνική Ιστορία, περιγράφοντας συμπυκνωμένα αυτή την ιστορική προσωπικότητα.

Ο δεκαοκτάχρονος Ίων με τους αδελφούς του Φίλιππο και Αλέξανδρο και τη θεία του Tascha Κοντογιαννάκη το 1896

Η έκθεση διοργανώνεται από το Τμήμα Αρχείων της Αμερικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα με αφορμή τα εκατό χρόνια από τη δολοφονία του Δραγούμη και εγκαινιάζεται αυτή την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου. Το 1959, ο αδελφός του Φίλιππος δώρισε στην ΑΣΚΣΑ το πλούσιο αρχείο της οικογένειας, συμπεριλαμβανομένου του αρχείου του Ίωνα. Στη δωρεά προστέθηκε ο όρος ότι αυτό το αρχείο θα παρέμενε κλειστό στους ερευνητές «μέχρι την επόμενη γενιά». Μετά το θάνατο του Φιλίππου Δραγούμη το 1980, η οικογένεια επέτρεψε την πρόσβαση στο αρχείο σε επιλεγμένους ερευνητές, ώστε να αρχίσει η έκδοση των προσωπικών ημερολογίων του Ίωνα. Το 2000, με τη συμπλήρωση ογδόντα χρόνων από τη δολοφονία του και με την ολοκλήρωση της ταξινόμησης του αρχείου, επετράπη η ελεύθερη πρόσβαση των ερευνητών σε αυτό. Σήμερα μεγάλο τμήμα του αρχείου έχει ψηφιοποιηθεί και είναι προσβάσιμο μέσω του διαδικτύου.

Ο Ίων με τα αδέλφια του Εύφη και Νίκο (πίσω) και Χαρίκλεια (μπροστά). Με το φακό του Νίκου Κοντογιαννάκη, αδελφού της μητέρας τους, Ελίζας Δραγούμη, περίπου το 1890.

Στην έκθεση παρουσιάζεται για πρώτη φορά άγνωστο και σπάνιο υλικό από το προσωπικό αρχείο του Ίωνα Δραγούμη σε δεκατέσσερις θεματικές ενότητες, σχεδιασμένες με ζωντανό και υπαινικτικά αποκαλυπτικό τρόπο από τους Ανδρέα Γεωργιάδη και Βιβή Γερολυμάτου, που καλύπτουν το σύνολο της ζωής του από το οικογενειακό περιβάλλον και τη δράση του στη Μακεδονία μέχρι τη βουλευτική του περίοδο, την εξορία και τη θυελλώδη ερωτική ζωή του.

Η Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως, παραστρατιωτική οργάνωση που ίδρυσαν ο Ίων Δραγούμης και ο Αθανάσιος Σουλιώτης το 1907, είχε μυστικό χαρακτήρα, με τυπικό μύησης. Στη φωτογραφία, ο όρκος του μέλους Δημητρίου Αρβανιτίδη, με τη σφραγίδα της οργάνωσης πάνω δεξιά.

Ο επισκέπτης μπορεί να δει φωτογραφίες από την παιδική ηλικία του και το μεγαλοαστικό περιβάλλον στο οποίο ανατράφηκε, τα σχολικά του τετράδια και τα πρώτα του ημερολόγια. Το ιστορικό πλαίσιο τεκμηριώνεται από χάρτες της εποχής, που απεικονίζουν τα διαρκώς μεταβαλλόμενα σύνορα της Ελλάδας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από το 1878 (έτος γέννησης του Δραγούμη) μέχρι το θάνατό του το 1920 αλλά και την ασυνήθιστη κινητικότητα του αστού και κοσμοπολίτη Δραγούμη. Κρυπτογραφημένες επιστολές, μυστικοί κώδικες, τυπικά μύησης σε παραστρατιωτικές οργανώσεις φωτίζουν τη δράση του Δραγούμη και του στενού του συνεργάτη Αθανασίου Σουλιώτη στον Μακεδονικό Αγώνα. Για πρώτη φορά παρουσιάζονται στοιχεία και εκθέματα που αφορούν στο σύντομο κίνημα του νεο-ελληνισμού στην Τουρκία.

Δύο χρόνια μετά την εκλογή του στη Βουλή, ο Δραγούμης εξορίστηκε πρώτα στην Κορσική (1917-1919) και στη συνέχεια στη Σκόπελο (1919). Στη φωτογραφία, ο Ίων με το στρατηγό Βίκτωρα Δούσμανη στο ατμόπλοιο προς την Κορσική τον Ιούλιο του 1917.

Χειρόγραφα από άρθρα και βιβλία του Δραγούμη, σπάνια έντυπα από την προσωπική του βιβλιοθήκη και αποσπάσματα από τα ημερολόγιά του στοιχειοθετούν τις ιδέες του περί κοινοτισμού και Ανατολικής Ομοσπονδίας, δηλαδή τη μετεξέλιξη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε ομοσπονδιακό πολυεθνικό κράτος Ελλήνων, Τούρκων και άλλων βαλκανικών λαών.

Ο Ίων Δραγούμης, περίπου το 1915

Η Μεγάλη (Ανατολική) Ιδέα του Δραγούμη αλλά και η διαφωνία του με τον Ελευθέριο Βενιζέλο ως προς τους όρους συμμετοχής της Ελλάδας στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο θα έχουν ως συνέπεια την εξορία του στην Κορσική και τη Σκόπελο (1917-1919). Φωτογραφίες από την εξορία, το υπόμνημα που υπέβαλε ο Δραγούμης από την Κορσική στη Σύνοδο της Ειρήνης στο Παρίσι (1919), αλλά και ο Τύπος της εποχής ανασυνθέτουν την κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στην ενότητα που αφορά στη δολοφονία του Ίωνος εκτίθεται υλικό από το οικογενειακό αρχείο των Δραγούμηδων, όπως φωτογραφίες, αποκόμματα εφημερίδων, επικήδειες κορδέλες και σχέδια της αναθηματικής στήλης που στήθηκε λίγο μετά το θάνατό του στη Βασιλίσσης Σοφίας, κοντά στο σημείο της δολοφονίας του.

Ο Δραγούμης συνδέθηκε με την ηθοποιό Μαρίκα Κοτοπούλη, ενόσω υπηρετούσε στην Πρεσβεία στην Κωνσταντινούπολη (1907-1908). Εκρηκτική και ενίοτε αυτοκαταστροφική, η σχέση του Δραγούμη με την Κοτοπούλη θα κρατήσει μέχρι το θάνατό του. Στη φωτογραφία, Ίων Δραγούμης και Μαρίκα Κοτοπούλη στην Κωνσταντινούπολη το 1908.

Οι διαπροσωπικές σχέσεις του διονυσιακού Δραγούμη (με την Αμερικανίδα Mabel Dunlop, τη δασκάλα Σαπφώ Θείου, τη μεγαλοαστή Πηνελόπη Δέλτα και την ηθοποιό Μαρίκα Κοτοπούλη), η συμβολή του στο κίνημα του δημοτικισμού, η αποτίμηση της προσφοράς του στη σύγχρονη Ιστορία αλλά και η διάσωση του αρχείου του από τον αδελφό του Φίλιππο ολοκληρώνουν τη θεματική της έκθεσης.

Αφιέρωμα της εφημερίδας Η Καθημερινή στον Δραγούμη με αφορμή το σαρανταήμερο μνημόσυνό του

Αντί «φυσικών» εγκαινίων, αυτή την Πέμπτη 15 Ιουνίου στις 7 μ.μ. ο Roderick Beaton, καθηγητής νεοελληνικής Ιστορίας και λογοτεχνίας στο King’s College στο Λονδίνο, θα δώσει διαδικτυακά μία ομιλία με τίτλο: «Ένα θύμα της εποχής του: Ο Ίων Δραγούμης και ο αγώνας για την εθνική ψυχή της Ελλάδας». (όλες οι φωτογραφίες: Αρχείο Ίωνος Δραγούμη, Τμήμα Αρχείων, Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα)

Περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση εδώ.