Ιούνιος 22, 2020

6 ελληνικά εικαστικά διαμάντια από τη συλλογή του μουσείου Γουλανδρή στο Παγκράτι

Μπορεί ο Πικάσο και ο Βαν Γκογκ να είναι τα ονόματα-μαγνήτης της συλλογής του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, ωστόσο αξίζει ιδιαίτερα να σταθείς και να περιεργαστείς στο μουσείο αυτά τα έργα σπουδαίων Ελλήνων καλλιτεχνών.

Γιάννης Μόραλης, Ερωτικό, 1994

Η ανθρώπινη μορφή, ιδιαίτερα η γυναικεία, κυριαρχεί στα έργα του Μόραλη (1916-2009). Σε αυτό τον πίνακα, όπως και σε εκείνο με τον ίδιο τίτλο του 1977 που εκτίθεται επίσης στο μουσείο, η χρωματική παλέτα είναι αυστηρά περιορισμένη, ενώ οι χρωματικές επιφάνειες είναι επεξεργασμένες με γραφιστική διάθεση. Η γεωμετρία και οι αντίθετες καμπύλες δημιουργούν μια αφαιρετική σύνθεση, που παραπέμπει σχεδιαστικά στην αρχαία κυκλαδική τέχνη και σε έναν αρχέγονο αισθησιασμό.

 

Γιάννης Τσαρούχης, Ναύτης που κάθεται στο τραπεζάκι, φόντο ροζ, 1980

©Yannis Tsarouchis Foundation

Ο Τσαρούχης (1910-1989) αποτελεί μεγάλο κεφάλαιο στην ιστορία της νεοελληνικής τέχνης. Ο ερωτισμός, που παρουσιάζεται χωρίς υπαινιγμούς, κυριαρχεί πολύ συχνά στα έργα του, απενοχοποιώντας κάθε μορφής ταμπού της εποχής. Οι ναύτες αποτελούν αγαπημένο θέμα του ζωγράφου. Στο έργο «Ναύτης που κάθεται στο τραπεζάκι, φόντο ροζ», το φως και το χρώμα είναι αυτοδύναμα στη σύνθεση, ενώ το πλαίσιο δεν είναι απλώς ένα ζωγραφισμένο φόντο, αλλά ένας ζωτικός χώρος που περιβάλλει τον ναύτη, ο οποίος καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος στη σύνθεση.

 

Γιάννης Γαΐτης, Αποκαθήλωση, 1984

Στη σειρά Αρχαιότητες, την οποία πρωτοπαρουσιάζει το 1980, ο Γαΐτης (1923-1984) κάνει ένα σχόλιο για την εμπορευματοποίηση των αρχαιοτήτων. Τα περίφημα «ανθρωπάκια» του συμμετέχουν ενεργά και παίρνουν μέρος σε αυτήν τη δράση και τις ιστορίες, ενώ συχνά παρουσιάζονται και ως θεσμοφύλακες. Στην «Αποκαθήλωση», η αρχαία Πτερωτή Νίκη αποδίδεται γραμμικά, διατηρώντας όμως μία πλαστικότητα, καθώς οι πτυχές του χιτώνα αποδίδονται με ρυθμό και κίνηση. Στα χέρια της κρατάει ένα νεκρό «ανθρωπάκι», μία σύγχρονη φιγούρα, άκαμπτη, με την αυστηρότητα και την τελειότητα ενός «ρομπότ». Το «ανθρωπάκι» αναλογικά αποδίδεται πολύ μικρότερο της Πτερωτού Νίκης, ενώ το βάρος του φαίνεται να την τραβάει προς τα κάτω.

 

Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Μπαλκόνι με οριζόντιες κολόνες, 1954

Για το έργο του ο Χατζηκυριάκος-Γκίκας (1906-1994) αναφέρει: «Στάθηκα στοχαστικά, συσχετίζοντας τον κυβισμό με τον ελληνικό γεωμετρικό χώρο. Γεωμετρικές άλλωστε ήταν και οι πρώτες ρίζες της ελληνικής τέχνης στην αγγειογραφία, γεωμετρική ήταν και η ελληνική αρχιτεκτονική». Στο «Μπαλκόνι με οριζόντιες κολόνες», αποσπασματικά στοιχεία από το μπαλκόνι και προσόψεις νεοκλασικών οικιών συνδέονται σε μια αφηρημένη σύνθεση μορφών, οργανωμένη με διακοσμητική αντίληψη και έντονα εκλεκτικιστική διάθεση.

 

Όπυ Ζούνη, Άνοδος προς τετράγωνο, 1984

Μεγάλο μέρος της δουλειάς της Ζούνη (1941-2008) είναι επικεντρωμένο σε τρισδιάστατους ζωγραφικούς χώρους με έντονη σκηνογραφική διάθεση, όπου το φως και η σκιά αποδίδονται μέσα από χρωματικές επιφάνειες, ενώ το βάθος, η προοπτική, η έννοια της ψευδαίσθησης και της οφθαλμαπάτης αποδίδονται με βάση έναν αρχιτεκτονικά δομημένο, αλλά και ονειρικό, χώρο. Αυτό το έργο ανήκει στη γεωμετρική αφαίρεση. Η έντονη προοπτική δεν διακόπτεται, όπως είναι σύνηθες στα έργα της Ζούνη. Οι χρωματικές επιφάνειες παρουσιάζονται αρκετά έντονες και ο χώρος, που θα μπορούσε να συνεχίζεται εκτός καμβά, ενδέχεται να είναι εξίσου φανταστικός όσο και πραγματικός.

 

Βλάσης Κανιάρης, Χωρίς τίτλο, 1958

Tα έργα του Κανιάρη (1928-2011) θα μπορούσαμε να τα εκλάβουμε ως συμβολικά όσον αφορά στα κοινωνικοπολιτικά γεγονότα που τον απασχολούν. Εμπεριέχουν μια δομική, ή αρχιτεκτονική, αντίληψη ως προς τον τρόπο κατασκευή τους και το χώρο, ενώ ταυτόχρονα χαρακτηρίζονται από μια ελευθερία που εκφράζεται μέσα από τη λεγόμενη χειρονομιακή ζωγραφική και τη δράση. Στην παραγωγή του κατά τη δεκαετία του 1950, απ’ όπου και το συγκεκριμένο έργο, μέσα από μια αναφορική και συχνά αφηγηματική γλώσσα, η οποία εκφράζεται συχνά μέσω του αφηρημένου εξπρεσιονισμού και κυρίως μέσω της δράσης, προτείνει την προσωπική του ανάγνωση για την πολιτικοποιημένη τέχνη.